Moet je verblijfsvergunning in Berlijn verlengd worden, dan kun je in sommige afdelingen van de vreemdelingendienst meer dan zes maanden moeten wachten op de eerstvolgende reguliere afspraak. De Berlijnse Senaat zegt dat er helemaal geen gemiddelde verwerkingstijd wordt bijgehouden (2024) [BU18]. De Duitse Nationale Regelgevingscontroleraad schat de jaarlijkse kosten van bureaucratie op € 64 miljard (2025) [BU16]. Het probleem is concreet, het is gemeten, en het komt het hardst aan bij mensen die een bedrijf starten of papieren nodig hebben.

Berlijn, kerstavond 01
Een straat in Berlijn op kerstavond 2024; bij de vreemdelingendienst van de stad worden de wachttijden voor afspraken hieronder bijgehouden. Photo: Roy Zuo , CC BY-SA 4.0

Europa is niet overal even traag, en dat is juist het punt

De pijn zit op bepaalde plekken, dus het helpt om die te benoemen. Het rapport Business Ready 2025 van de Wereldbank beoordeelt 101 economieën van 0 tot 100. Italië krijgt 78,58 voor de pijler Publieke diensten, de tweede plaats van 101 [BU3]. Spanje krijgt 79,35 voor Regelgevend kader, de derde plaats van 101 [BU4]. Duitsland, Nederland en Frankrijk staan helemaal niet in de tabellen van 2025 [BU1]. En op de indicator voor productmarktregulering van de OESO uit 2023 zitten de grote Europese economieën aan de kant van minder drempels dan het OESO-gemiddelde [BU7].

Wat wel gedocumenteerd is, is smaller: trage verblijfsvergunningen, trage vergunningen voor bedrijven en zwakke digitale diensten in Duitsland en Frankrijk. Daar blijft de rest van dit artikel bij.

De digitale overheid van Duitsland zit onder het EU-gemiddelde en loopt verder achter

Het rapport Digital Decade 2026 van de EU (referentiejaar 2025, gepubliceerd in juni 2026) geeft digitale overheidsdiensten voor burgers een score van 0 tot 100. Duitsland krijgt 78,1, tegen 84,6 voor de EU, 91,9 voor Spanje en 90,7 voor Nederland [BU12]. Frankrijk krijgt 72,0 [BU12].

Digitale overheidsdiensten voor burgers, DESI 2026 (0–100)

source 10
Spanje 91.9 punten
Nederland 90.7 punten
Italië 86.1 punten
EU 84.6 punten
Duitsland 78.1 punten
Frankrijk 72 punten

Referentiejaar 2025, gepubliceerd in juni 2026. EU-gemiddelde 84,6.

Voor bedrijven is het beeld hetzelfde. Duitsland scoort 77,8 en Frankrijk 74,6, tegen een EU-gemiddelde van 88,6, terwijl Spanje 95,3 scoort en Nederland 89,4 [BU13]. De score voor burgers in Duitsland daalde in een jaar met 1,0%, terwijl het EU-gemiddelde met 2,8% per jaar steeg [BU14]. Volgens de Commissie blijft het gebruik van eID in Duitsland "zeer laag" [BU14].

Ook de branche zegt dit. In een enquête van Bitkom onder 152 techstartups in augustus 2025 noemde 63% bureaucratie de grootste uitdaging, vóór verkoop met 61% en financiering met 52% [BU17]. Bitkom zegt dat de enquête niet representatief is, dus lees het als signaal en niet als meting.

Paspoortstempel van Sjeremetjevo, 17 december 2015
Een inreisstempel in een paspoort uit december 2015; bij verblijfsvergunningen telt de stempel die na het wachten komt. Photo: Rakoon , Public domain

Verblijfsvergunningen: niemand houdt bij hoe lang ze duren

Voor een oprichter of zzp'er van buiten de EU is de vergunning de eerste wachtrij. In Berlijn staat in het antwoord van de Senaat aan het parlement (april 2024) dat een gemiddelde verwerkingstijd "niet wordt bijgehouden". In plaats daarvan geeft de Senaat een bandbreedte: 4 weken om een Blue Card af te geven, en in sommige afdelingen meer dan 6 maanden wachten op de eerstvolgende reguliere afspraak [BU18]. Op federaal niveau gaf de regering in januari 2025 hetzelfde antwoord over visa: verwerkingstijden worden statistisch niet bijgehouden [BU20].

Bij naturalisatie komt de achterstand bij de rechter terecht. Het aantal rechtszaken wegens het niet tijdig beslissen tegen de vreemdelingendienst van Berlijn was eind juni 2024 681 en op 31 mei 2026 1.143 [BU19]. De dienst nam in 2025 39.034 besluiten over naturalisatie en andere positieve besluiten over nationaliteit, tegen 21.802 in 2024 [BU19]. De Senaat zegt dat het niet bijhoudt hoeveel aanvragen onbehandeld liggen of hoe lang de verwerking duurt [BU19].

Lopende naturalisatiezaken tegen de vreemdelingendienst van Berlijn

source 16
jun 2024 681 rechtszaken
dec 2024 990 rechtszaken
jun 2025 1,023 rechtszaken
dec 2025 918 rechtszaken
mei 2026 1,143 rechtszaken

Rechtszaken wegens het niet tijdig beslissen bij de bestuursrechter in Berlijn.

Waarom het steeds erger wordt

Frankrijk is het duidelijkste geval, want de ombudsman van de overheid zelf heeft het gemeten in 65 prefecturen. De gemiddelde tijd om een verblijfsvergunning af te geven steeg van 78 dagen in 2019 naar 110 dagen in 2023, en het aantal lopende aanvragen steeg van 243.000 naar 402.790 [BU23]. Voor verlengingen is het cijfer van de minister van Binnenlandse Zaken zelf 117 dagen in 2025, het eerste jaar boven de 100 dagen [BU24]. De streeftermijn voor verlengingen werd in 2024 verhoogd van 30 naar 55 dagen [BU24].

Frankrijk: gemiddeld aantal dagen om een verblijfsvergunning af te geven

source 20
  1. 01 2019 gemiddeld 78 dagen
  2. 02 2023 gemiddeld 110 dagen
  3. 03 2025 gemiddeld 117 dagen voor verlengingen (cijfer van de minister van Binnenlandse Zaken)

De klachten volgden. Rechten van buitenlanders waren in 2019 10% van alle klachten bij de ombudsman en in 2025 41% [BU25].

In Duitsland wijt de Commissie het aan versnipperde verantwoordelijkheden over de overheidslagen [BU14]. Ook de kosten van regels dalen niet snel. De nalevingskosten van nieuwe regels daalden tussen juli 2024 en juni 2025 met ongeveer € 3,2 miljard, maar de jaarlijkse last blijft € 64 miljard [BU16].

Nederland heeft duidelijke termijnen: 90 dagen voor de meeste tijdelijke verblijfsvergunningen en een jaar voor naturalisatie, per oktober 2026 [BU21]. De IND ontving in 2024 bijna 30.000 ingebrekestellingen en betaalde € 36,8 miljoen aan dwangsommen voor te late besluiten [BU22]. Die cijfers gaan over al het werk van de IND, asiel inbegrepen. Ze laten dus zien dat de organisatie onder druk staat, niet hoe lang je wacht op een vergunning voor kenniswerkers.

Overheidsgebouw Neue Krugallee 4, voorgevel, Berlin-Plänterwald, 12-09-2026
Een overheidsgebouw aan de Neue Krugallee in Berlin-Plänterwald, gefotografeerd in september 2026. Photo: Nylki , CC BY 4.0

Wat het je kost

Neem een oprichter die een bedrijf en een kantoor wil. In Spanje duurt het oprichten van een besloten vennootschap 10 dagen in Barcelona en Badajoz en 22 in Pamplona (2025) [BU9]. Een bouwvergunning duurt 128 dagen in Gijón, 180 in Madrid, 406 in Barcelona, 432 in Valencia en 553 in Palma de Mallorca [BU10]. Spaanse bedrijven wachten gemiddeld 66 dagen op een exploitatievergunning, en 29,6% noemt vergunningverlening een grote belemmering, tegen 10% in Europa en Centraal-Azië [BU11].

Neem een zzp'er met een verlengbare vergunning in Frankrijk. Een verlenging duurt gemiddeld 117 dagen (2025) [BU24]. De papierwinkel loopt dus het hele jaar door, niet maar één keer.

Voor de tijd om een bedrijf te starten in Duitsland, Nederland of Frankrijk is geen officieel cijfer gevonden, dus voor die drie landen is er geen vergelijking met bronnen.

Hoe de bestemmingen scoren op de cijfers

Maatstaf Europa Bestemming
Score Bedrijfsoprichting, 0–100 (2025) VK 91,31; Italië 84,57; Spanje 76,79 [BU6] Paraguay 58,70; Uruguay 51,40 [BU6]
Pijler Publieke diensten (2025) Italië 78,58; Spanje 76,76 [BU3][BU4] Paraguay 56,11; Uruguay 48,68; gemiddelde van alle 101 landen 53,97 [BU6][BU2]
Tijd om een bedrijf op te richten Spanje 10–22 dagen, per stad [BU9] VAE "binnen 15 minuten" (bewering van het portaal, online stap) [BU28]; Paraguay een tot twee weken (ondernemer, pers) [BU29]
Digitale overheidsdiensten voor burgers (2026) Duitsland 78,1; Frankrijk 72,0; EU 84,6 [BU12] buiten de EU niet gemeten
Besluit over een verblijfsvergunning Frankrijk verlengingen 117 dagen (2025) [BU24]; Nederland wettelijk 90 dagen [BU21] niet in het overzicht
Münster, LVM, 2017, 6351-7
Kantoorgebouwen in Münster, Duitsland, in 2017; vergunningen voor een bedrijf als dit lopen via meerdere overheidslagen. Photo: Dietmar Rabich , CC BY-SA 4.0

Waar het anders is

Paraguay noch Uruguay is op deze scores een snellere of digitalere staat dan Spanje, en de tabel laat dat zien. Het argument voor die landen is een lichtere opzet voor een klein eenmansbedrijf en een verblijfsprocedure, geen staat die alles online regelt.

Paraguay. Een ondernemer die in maart 2025 werd geciteerd, beschrijft een werkend vereenvoudigd bedrijf in een tot twee weken via het éénloketsysteem SUACE [BU29]. Bankrekeningen kunnen enkele maanden duren, en gemeentelijke vergunningen duren in Asunción tot zes maanden [BU29]. Onze pagina over Paraguay behandelt de verblijfsroute en de belastingregels die het de moeite waard maken om een klein bedrijf op te richten.

Uruguay. De regeling "Empresa en el Día", waarmee je in één dag een bedrijf oprichtte, is sinds 1 januari 2026 gesloten voor nieuwe oprichtingen [BU30]. De score voor Publieke diensten is 48,68, tegen een gemiddelde van 53,97 over 101 economieën [BU6][BU2].

VAE. Het overheidsportaal zegt dat je online een bedrijf kunt oprichten "binnen slechts 15 minuten", bijgewerkt in april 2026 [BU28]. Dat gaat alleen over de vergunningsstap.

Argentinië. Bureaucratie is hier niet het belangrijkste argument; de pagina over Argentinië behandelt verblijf, belasting en kosten van levensonderhoud.

Als dit op jou van toepassing is

Heb je een bedrijf, dan staat op de pagina voor ondernemers waar oprichten en legaal blijven het minste tijd kost. Werk je alleen, dan koppelt de pagina voor freelancers je vergunning aan de plekken waar je legaal mag factureren. Beide horen bij waarom mensen Europa verlaten; het escape plan en onze diensten laten zien hoe een verhuizing in elkaar zit.